حسین اندام/کارشناس مدیریت بازرگانی
یادم هست اول دبستان که بودیم اولین کلمه ای را که با حروف الفبا شروع به نوشتن کردم آب بود و از آن روز به اهمیت آب پی بردم و دانستم که آینده این بسیار کلمه ی معروفی خواهد بود و بر سر زبانها در تمام دنیا خواهد افتاد و همین اتفاق هم افتاد و امروزه شاهد این موضوع در شهرم ، استانم ، کشورم کره خاکی که زندگی می کنم هستم و اما همان کسانی که آن روز این کلمه را به عنوان اولین کلمه زندگی من به من آموختند باورشان می شود که امروز این کلمه توسعه یابد و به (بحران آب) افزایش یابد چرا به جای اینکه این همه معلمان ما می گفتند بابا آب داد نگفتند آب محدود است و از ان زمان با خودم فکر می کردم که چقدر این آب زیاد و معروف هست که معلمم آن را به من می آموزد و از آن روز به بعد در مصرف آن بی گناه کوتاهی نکردم چرا که به حرف معلم اول دبستانم و بابای بزرگوارم گوش کنم ... اما امروز دیگر توصیه می کنم به جای کلمه آب کلمه ای دیگر بیابیم چرا که با کمبود مواجه است و در ابتدای کتاب اول دبستان بنویسیم و به کودکانمان بگوییم آب محدود است ...
آب و رفاه اقتصادی رابطه ای متقابل دارند
البته کم آبی و خشکسالی یک معضل جهانی است اما بسیاری از کشورها با راهکارهای مناسب آن را مهار کرده اند یا از شدت ان کاسته اند اما در کشور ما در حال تبدیل شدن به یک بحران شدید هستیم . كشورهاي توسعهيافته و در حال توسعه به يك ميزان از خشكسالي آسيبب نميبينند و اين نه به خاطر تفاوت در اقليم آنها، بلكه بهعلت تفاوت در مديريت آنهاست. بسياري از كشورهاي توسعهيافته از جمله ايالات متحده و استراليا برنامهريزيهاي بلندمدتي براي مبارزه با خشكسالي دارند دارند اما کشورهای در حال توسعه چون کشور ما هنوز نتوانسته ایم استراتژی های بلندمدت مناسبی را به کار بندیم اين امر بستر فقر را تشديد كرده است بنابراين بايد توجه كرد كه اگر قرار بر نجات نسل آتي از اين معضل باشيم، بايد با معضل كمبود آب و به خصوص آب شيرين مبارزه كرد تا بتوان رفاه اقتصادي و اجتماعي را براي همگان فراهم كرد.
با تداوم بيتوجهي به چنين بحراني، کشور طي دهههاي آينده ممكن است با نسل جديدي از کسانی مواجه شود که در واقع به علت مشکلات زیست محیطی از بعضی شهر های کشوردر جهت تلاش براي جستوجوي آب و غذا، به ناچار شهرها و روستاهای خود را ترك كرده و بدين ترتيب موازنه زيست محيطي را در شهرهای ميزبان و در نهایت کشور را به مخاطره مياندازند. اين در حالي است كه بروز خشكساليها، معضلات اجتماعي، تورم و ركود اقتصادي وضعيت كشورما را آن قدر آسيبپذير مينمايد كه اگر الگوي مصرف آب بهبود نيابد، در آينده نزديك، بسياري از كشاورزان توانايي توليد مواد غذايي كافي را نخواهند داشت. كمبود آب اثرات جانبی و غیر مستقیم نیز دارد.نظیرافزایش فقر و گرسنگی ، تخریب اكوسیستم ، بیابان زایی ، تغییرات آب و هوا و حتی صلح جهانی را مورد تهدید قرار می دهد .
آب فاقد جانشین است
در واقع ميتوان گفت در کشور ما كه تغييرات آب و هوايي، در حال دگرگون كردن الگوي دسترسي به آب سالم است و همگان اذهان دارند که، در نهايت ميتواند منجر به خشكساليهاي شديد و متناوب گردد. چرا در ایران این موضوع یک موضوع داغ نیست و از این گله دارم که مسائل سیاسی و اقتصادی به گونه ای در کشور داغ شده است و کسی به مهمترین و اولین نیاز زندگی فکر نمی کند مخوضوعی که چند سالی است در به خصوص تابستانها کمبود شدید آن ما را آزار می دهد و چرا برای مقابله با بحران کمبود آب كه آينده کشورمان را تهديد ميكند، اقدامي جدّي صورت نگرفته است؟ بانك سرمايهگذاري گلدمن سَكس - يكي از بزرگترين بانكهاي اروپا - پيشبيني ميكند كه مصرف جهاني آب، هر 20 سال 2 برابر ميشود. اين در حالي است كه آب بر خلاف نفت و دیگر مواد كه چند سالي است محققان در پي يافتن جانشين مناسبي براي آن هستند، هيچ جايگزيني ندارد. بر اين اساس پيشبيني ميشود كه اگر با این بحران مقابله نشود آینده تهیه آب آشامیدنی و سالم با مشکل جدی مواجه شود و همچنين روزانه تعداد زیادی از كودکان براساس كمآبي و مشكلات بهداشتي آب بیمار و از بین بروند.
مديريت غلط و فقدان آگاهي در تصميم گيران
هر چند توسعه اقتصادی و تولید اهمیت زیادی دارد اما باید رایانه ها را برداشت و به خصوص در کشور آمریکا این مشکل دیده می شود و امروزه به این نتیجه رسیده اند که باید برای کاهش مصرف آب این رایانه ها را بردارند با اختصاص يارانههاي كلان براي آب، فرهنگ مصرف بيرويه آب را كه با قيمت بسيار ارزاني در اختيار مصرفكننده قرار گرفته افزایش می یابد اما باید بدانيم كمبود آب، صنعت و رشد اقتصادي کشور را نيز تهديد ميكند. توهم فراواني آب و كيفيت لامتغير منابع آب باعث اغفال عمومي شده است. اين توهم مي تواند آنقدر ادامه يابد تا كمبود منابع آبي به يك واقيت تبديل شود و باعث تنزل كيفيت به سطح غيرقابل استفاده اي گردد.و در نهایت به روزی برسیم که دیگر راه برگشتی برایمان باقی نماند. امروزه يكي از مباحث مهم در امر مديريت منابع آب، حفظ پايداري اين منابع مي باشد. سيستم هاي منابع آبي پايدار، براي دستيابي كامل به اهداف جامعه در حال و آينده طراحي و اداره مي شوند. اين در حالي است كه به ملاحظات اكولوژيكي اين سيستم ها توجه گردد. مدیریت مناسب آب در کشاورزی نیز به علت اینکه درصد بسیار زیادی از مصرف آب را به خود اختصاص میدهد در کشور اهمیت دارد و باید با روشهای مناسب آبیاری در مصرف آب صرفه جویی کرد.
مديريت منابع آب در کشور و عوامل مبارزه با بحران آب
با توجه به بحران ها و چالش هايی که امروزه وجود دارد استفاده بهينه از منابع آب باید از برنامه هاي اصلي كشور ما باشد. برنامه ريزي براي حفظ و بهره برداري بهينه از منابع آبي نيازمند به كارگيري ضوابط خاص خود مي باشد. و در زیر چند راهکار برای مقابله با این بحران ارائه شده است.
1- ما باید در عرضه آب در کشور رشد جمعیت را در نظر بگیریم و برنامه ریزی مناسب جهت عرضه آب در آینده به آن جمعیت را داشته باشیم و تقاضای در حال رشد کشور را در نظر بگیریم
2 - ابعاد اقتصادي، اجتماعي و محيطي در منابع آب را در نظر بگیریم
3- جهت حفظ اکوسیستم آب شیرین مدیریت مناسب و اختصاص آب در آینده برنامه ریزی نماییم.
4- سيستم هاي منابع آبي پايدار به نحوي طراحي و اجرا شوند كه در مقابل تغييرات مختلف سازگار، قدرتمند وداراي توانايي واكنش باشند.
5- ارزش نهادن به آب و جلو گيري از برداشت چاههاي غير مجاز
6-جلوگيري از توسعه باغها در سر شاخه هاي رود خانه حفظ بستر و حريم رود خانه
7- تغيير روشهاي آبياري و الگوي كشت و صرفه جويي آب در بخش كشاورزي و ترويج فرهنگ استفاده صحيح از آب مي تواند
8 - ساختار جدید آب پروژه های جدید ذخیره آب، روش های بهینه مدیریت منابع آب و بهره گیری از ابداعات و ابتكارات جدید
در پایان : در دهه های آینده جهان با بحران آب روبرو خواهد بود. اما در در کشور ما كه معضل كمبود آب و خشکسالی ما را تهدید می کند سعي کنیم تا با اقدامات بلندمدت و سياستهاي مناسب از شدت آسيبها كاسته شود. کشور ما در صورت مديريت بهينه آبي ميتوانند بحرانها را مهار كند. درصد زیادی از آب موجود در کشور صرف فعاليتهاي كشاورزي ميشود كه بخش عمده آن هدر ميرود.در حاليكه برخي از كشورها از جمله مراكش، الجزاير و مصر در زمينه مديريت منابع آب سياستهاي موثري اتخاذ كردهاند . به گفته كارشناسان حدود 30 درصد آبهاي ايران در آبياري و كشاورزي هدر ميرود.عرضه و تقاضای آب را مدیریت کنیممديريت عرضه شامل عملياتي همچون انتقال آب را از طريق كانال، استفاده از آب زيرزميني در آبياري، استفاده تلفيقي از آب كانال ها و زيرزميني مي شود. مديريت تقاضا مواردي همچون كاهش مقدار آب مصرفي در آبياري، تغييرات نهادي و اصلاحات سازماني، مشاركت كشاورزان در امر مديريت منابع آب مي گردد.